IRIS και Εφορία: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι φορολογούμενοι για τις μεταφορές χρημάτων

Οι μεταφορές χρημάτων μέσω IRIS έχουν γίνει πλέον μέρος της καθημερινότητας. Ένα ποσό μπορεί να μεταφερθεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα από έναν τραπεζικό λογαριασμό σε έναν άλλο, χωρίς να χρειάζεται IBAN και χωρίς τις διαδικασίες που απαιτούσαν παλαιότερα αρκετές τραπεζικές συναλλαγές.

Η ευκολία αυτή έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο οικογένειες και φίλοι διαχειρίζονται μικρές οικονομικές υποχρεώσεις. Ένας γονιός μπορεί να στείλει χρήματα στο παιδί του, ένας παππούς στο εγγόνι του, φίλοι μπορούν να μοιραστούν έναν λογαριασμό εστιατορίου ή κάποιος συγγενής να καλύψει ένα καθημερινό έξοδο.

Ωστόσο, η αυξημένη χρήση των άμεσων ηλεκτρονικών μεταφορών έχει δημιουργήσει και ερωτήματα σχετικά με τη φορολογική τους αντιμετώπιση.

Μπορεί μια μεταφορά μέσω IRIS να θεωρηθεί δωρεά; Χρειάζεται να δηλώνεται στην Εφορία κάθε ποσό που στέλνει ένας γονιός στο παιδί του; Και τι γίνεται όταν μεταφέρονται μεγαλύτερα ποσά μεταξύ συγγενών;

Οι πρόσφατες διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ δίνουν μια πιο ξεκάθαρη εικόνα. Σύμφωνα με αυτές, οι μικρές μεταφορές χρημάτων μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων, είτε πραγματοποιούνται μέσω IRIS είτε μέσω άλλης τραπεζικής συναλλαγής, δεν αποτελούν από μόνες τους αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος, εκτός εάν διαπιστώνεται συγκεκριμένο μοτίβο καταχρηστικής πρακτικής.

Το IRIS από μόνο του δεν σημαίνει φορολογία

Ένα από τα βασικά σημεία που χρειάζεται να γίνει κατανοητό είναι ότι ο τρόπος μεταφοράς των χρημάτων δεν καθορίζει από μόνος του τη φορολογική τους φύση.

Το γεγονός ότι κάποιος χρησιμοποίησε IRIS δεν σημαίνει ότι η συναλλαγή θεωρείται αυτόματα δωρεά ή φορολογητέο εισόδημα.

Η ΑΑΔΕ εξετάζει την πραγματική αιτία της μεταφοράς και τα δεδομένα της συναλλαγής. Μια μικρή και περιστασιακή μεταφορά στο πλαίσιο της καθημερινότητας είναι διαφορετική περίπτωση από μια σειρά μεγάλων και επαναλαμβανόμενων μεταφορών χωρίς προφανή οικονομική αιτία.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για οικογένειες που χρησιμοποιούν το IRIS για πρακτικούς λόγους.

Για παράδειγμα ένα παιδί που σπουδάζει σε άλλη πόλη μπορεί να λαμβάνει χρήματα από τους γονείς του για φαγητό μετακινήσεις ή άλλες καθημερινές ανάγκες. Αντίστοιχα, ένας γονιός μπορεί να στείλει χρήματα στο παιδί του για να πληρώσει έναν λογαριασμό ή να καλύψει ένα έκτακτο έξοδο.

Δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια μεταφορά αποτελεί αυτομάτως δωρεά.

 Τι ισχύει για το «χαρτζιλίκι»

Το γνωστό οικογενειακό «χαρτζιλίκι» είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.

Οι γονείς μπορεί να στέλνουν τακτικά μικρά ποσά στα παιδιά τους, ιδιαίτερα όταν αυτά σπουδάζουν ή ζουν μακριά από το σπίτι. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει από παππούδες προς εγγόνια.

Η ΑΑΔΕ έχει διευκρινίσει ότι τα μικροποσά μεταξύ συγγενών και οικείων προσώπων δεν αποτελούν από μόνα τους φορολογικό ζήτημα. Το ίδιο ισχύει είτε η μεταφορά γίνεται με IRIS είτε με άλλο τραπεζικό τρόπο.

Επομένως, δεν υπάρχει λόγος πανικού κάθε φορά που μεταφέρονται χρήματα μεταξύ μελών μιας οικογένειας.

Το σημαντικό είναι να υπάρχει πραγματική σχέση με την καθημερινότητα και να μην χρησιμοποιείται η διαδικασία ως τρόπος απόκρυψης μεγαλύτερων χρηματικών μεταβιβάσεων.

 Πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή

Η εικόνα αλλάζει όταν μια συναλλαγή δεν φαίνεται πλέον να αποτελεί απλή καθημερινή οικονομική διευκόλυνση.

Η ΑΑΔΕ επισημαίνει ότι μπορεί να υπάρξει ενδιαφέρον όταν διαπιστώνεται συγκεκριμένο μοτίβο καταχρηστικής πρακτικής. Επομένως, δεν είναι μόνο το ύψος μιας μεμονωμένης μεταφοράς που μπορεί να έχει σημασία, αλλά και η συνολική εικόνα.

Για παράδειγμα, διαφορετική αντιμετώπιση μπορεί να έχει:

• μια μικρή μεταφορά για καθημερινά έξοδα,
• μια περιστασιακή επιστροφή χρημάτων που κάποιος πλήρωσε για λογαριασμό άλλων,
• μια σταθερή σειρά μεγάλων μεταφορών,
• μια σημαντική χρηματική ενίσχυση για αγορά περιουσιακού στοιχείου,
• μια μεταφορά που δεν μπορεί να συνδεθεί εύκολα με συγκεκριμένη αιτία.

Στις τελευταίες περιπτώσεις, είναι σημαντικό να μπορεί να εξηγηθεί γιατί μετακινήθηκαν τα χρήματα και ποια ήταν η πραγματική σχέση μεταξύ των δύο προσώπων.

 Τι γίνεται με τις μεγάλες χρηματικές δωρεές

Εδώ χρειάζεται να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός.

Άλλο πράγμα είναι το καθημερινό χαρτζιλίκι και άλλο μια πραγματική χρηματική δωρεά.

Για δωρεές ή γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της πρώτης κατηγορίας συγγένειας προβλέπεται σήμερα αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις και με την απαιτούμενη τραπεζική διαδικασία. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων γονείς και παιδιά, σύζυγοι και παππούδες/γιαγιάδες προς εγγόνια.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να μεταφέρει οποιοδήποτε ποσό και να θεωρεί αυτομάτως ότι καλύπτεται από το αφορολόγητο.

Η αιτία της μεταφοράς, ο βαθμός συγγένειας και ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται η συναλλαγή εξακολουθούν να έχουν σημασία.

Σε μια πραγματική γονική παροχή ή δωρεά, χρειάζεται να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

 Παράδειγμα: γονιός στέλνει χρήματα στο παιδί

Ας υποθέσουμε ότι ένας γονιός στέλνει στο παιδί του 100 ή 200 ευρώ για τα καθημερινά του έξοδα.

Πρόκειται για μια συνηθισμένη οικογενειακή οικονομική ενίσχυση και, σύμφωνα με τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ, τα μικροποσά τέτοιου χαρακτήρα δεν αποτελούν από μόνα τους αντικείμενο ιδιαίτερου φορολογικού ενδιαφέροντος.

Διαφορετική είναι η περίπτωση όπου ένας γονιός αποφασίζει να μεταφέρει στο παιδί του ένα πολύ μεγάλο ποσό για την αγορά ακινήτου.

Εκεί δεν μιλάμε πλέον απλώς για «χαρτζιλίκι». Πρόκειται για σημαντική χρηματική μεταβίβαση και χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με τον τρόπο που προβλέπει η φορολογική νομοθεσία.

 Παράδειγμα: παππούς στέλνει χρήματα στο εγγόνι

Ανάλογη είναι η περίπτωση των παππούδων και των εγγονιών.

Ένας παππούς μπορεί να στέλνει περιστασιακά ένα μικρό ποσό στο εγγόνι του για προσωπικά έξοδα. Μια τέτοια καθημερινή μεταφορά δεν αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως φορολογητέα δωρεά.

Η ΑΑΔΕ μάλιστα έχει διευκρινίσει ότι υπόθεση ελέγχου φοιτήτριας στην Εύβοια δεν αφορούσε το απλό χαρτζιλίκι που της έδινε ο παππούς της. Ο φόρος που είχε επιβληθεί αφορούσε παλαιότερη χρηματική δωρεά, πριν από τη θέσπιση της απαλλαγής των 800.000 ευρώ, και συνδεόταν με διαφορετικά δεδομένα της υπόθεσης.

Η διευκρίνιση αυτή έχει σημασία, καθώς τις τελευταίες ημέρες δημιουργήθηκε μεγάλη συζήτηση γύρω από τις μεταφορές χρημάτων μέσω IRIS.

 Και τι ισχύει μεταξύ αδελφών;

Εδώ χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.

Το φορολογικό καθεστώς δεν είναι ίδιο για όλους τους συγγενείς. Ο βαθμός συγγένειας επηρεάζει τη φορολογική μεταχείριση μιας πραγματικής δωρεάς.

Για τον λόγο αυτό, μια μεγάλη μεταφορά μεταξύ αδελφών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως μια γονική παροχή από γονέα προς παιδί.

Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για σημαντικά ποσά, καλό είναι να υπάρχει σαφής εικόνα για την αιτία της μεταφοράς και να ακολουθείται η προβλεπόμενη διαδικασία.

Τι γίνεται όταν στέλνουν χρήματα φίλοι

Το ίδιο ισχύει και στις συναλλαγές μεταξύ φίλων.

Δεν είναι ασυνήθιστο να πληρώνει ένας φίλος ολόκληρο τον λογαριασμό μιας παρέας και στη συνέχεια οι υπόλοιποι να του επιστρέφουν το μερίδιό τους μέσω IRIS.

Μια τέτοια συναλλαγή δεν έχει την ίδια φύση με μια δωρεά.

Αντίθετα, όταν μεταφέρονται συστηματικά μεγάλα ποσά από το ένα πρόσωπο στο άλλο και δεν υπάρχει εύκολη εξήγηση για τον λόγο, τότε η εικόνα γίνεται διαφορετική. Οι συχνές και σημαντικές μεταφορές χωρίς σαφή αιτία μπορούν να δημιουργήσουν ερωτήματα σχετικά με την προέλευση και τον σκοπό των χρημάτων.

 Γιατί έχει σημασία η αιτιολογία

Ένα ακόμη σημείο που αξίζει προσοχής είναι η αιτιολογία της συναλλαγής.

Σε μια ηλεκτρονική μεταφορά, καλό είναι η περιγραφή να ανταποκρίνεται στην πραγματική αιτία.

Δεν υπάρχει λόγος να χαρακτηρίζεται μια απλή επιστροφή χρημάτων ως «δωρεά» ή «δάνειο» εάν δεν είναι κάτι τέτοιο.

Λανθασμένες ή παραπλανητικές περιγραφές μπορούν να δημιουργήσουν περιττές απορίες σε περίπτωση ελέγχου. Σχετικές φορολογικές αναλύσεις επισημαίνουν ότι η αιτιολογία μπορεί να αποκτήσει σημασία όταν εξετάζεται μια συναλλαγή.

Η καλύτερη πρακτική είναι απλή: η περιγραφή να αντικατοπτρίζει αυτό που πραγματικά συνέβη.

 Η Εφορία εξετάζει τη συνολική εικόνα

Δεν θα πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση ότι κάθε συναλλαγή μέσω IRIS παρακολουθείται ή φορολογείται.

Το IRIS είναι απλώς ένα σύστημα άμεσης μεταφοράς χρημάτων.

Αυτό που έχει σημασία σε έναν φορολογικό έλεγχο είναι η συνολική οικονομική εικόνα και κατά πόσο οι κινήσεις μπορούν να δικαιολογηθούν.

Μια μεμονωμένη μικρή μεταφορά είναι διαφορετική από ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο μεγάλων ποσών.

Αυτός είναι και ο λόγος που η πρόσφατη διευκρίνιση της ΑΑΔΕ είναι σημαντική: επιχειρεί να ξεκαθαρίσει ότι η χρήση του IRIS δεν μετατρέπει αυτομάτως το καθημερινό χαρτζιλίκι ή τις μικρές οικογενειακές μεταφορές σε φορολογική υποχρέωση.

 Τι πρέπει να κρατήσουν οι φορολογούμενοι

Για τις καθημερινές συναλλαγές, ο βασικός κανόνας είναι να υπάρχει λογική και συνέπεια.

Μικρά ποσά μεταξύ συγγενών για καθημερινές ανάγκες δεν αντιμετωπίζονται από μόνα τους ως φορολογικό πρόβλημα.

Όταν όμως πρόκειται για σημαντικά χρηματικά ποσά, ειδικά σε περιπτώσεις πραγματικής δωρεάς ή γονικής παροχής, χρειάζεται να εξετάζεται ο βαθμός συγγένειας και να τηρούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες.

Παράλληλα, όσοι πραγματοποιούν μεγάλες ή συχνές μεταφορές θα πρέπει να μπορούν να εξηγήσουν την οικονομική τους αιτία.

Το βασικό μήνυμα είναι επομένως ότι δεν φορολογείται το IRIS ως μέσο. Αυτό που μπορεί να δημιουργήσει φορολογικό ζήτημα είναι η πραγματική φύση μιας χρηματικής μεταφοράς και ο τρόπος με τον οποίο αυτή πραγματοποιείται.

Σημείωση: Για σημαντικές χρηματικές δωρεές ή γονικές παροχές, ειδικά όταν πρόκειται για μεγάλα ποσά, είναι ασφαλέστερο να ζητείται εξατομικευμένη συμβουλή από λογιστή ή φοροτεχνικό, καθώς η φορολογική αντιμετώπιση εξαρτάται από τα πραγματικά δεδομένα κάθε περίπτωσης.