Οικονομία: Το κρίσιμο τετράμηνο με τη ΔΕΘ, τη μείωση του χρέους και τις νέες αξιολογήσεις της Ελλάδας

Η ελληνική οικονομία进入 σε μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο από τον Σεπτέμβριο, καθώς μέσα στους επόμενους μήνες αναμένεται να συνδυαστούν αρκετές σημαντικές εξελίξεις: οι οικονομικές εξαγγελίες από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, οι νέες πρόωρες αποπληρωμές δημόσιου χρέους και οι αξιολογήσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από μεγάλους διεθνείς οίκους.

Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται σε έναν μόνο δείκτη. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση επιδιώκει να παρουσιάσει ένα πακέτο μέτρων που θα αφορά φορολογικές και ασφαλιστικές επιβαρύνσεις, νοικοκυριά, συνταξιούχους, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τη μεσαία τάξη. Από την άλλη, η δημοσιονομική εικόνα και η πορεία του χρέους παραμένουν στο επίκεντρο, καθώς αποτελούν βασικά στοιχεία για την αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας από τις αγορές.

Έτσι, το επόμενο τετράμηνο αναμένεται να αποτελέσει ένα σημαντικό τεστ για την οικονομική πολιτική της χώρας.

Η ΔΕΘ ανοίγει τον νέο κύκλο οικονομικών αποφάσεων

Το πρώτο μεγάλο ορόσημο είναι η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να παρουσιάσει τις βασικές κατευθύνσεις της οικονομικής πολιτικής για την επόμενη περίοδο. Παράλληλα, ο κυβερνητικός σχεδιασμός έχει ορίζοντα όχι μόνο τους επόμενους μήνες αλλά και το 2030, με στόχο να παρουσιαστεί ένα ευρύτερο σχέδιο για την οικονομία και την κοινωνία.

Το πακέτο που βρίσκεται υπό επεξεργασία αναμένεται να δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη μείωση φορολογικών και ασφαλιστικών βαρών. Στο επίκεντρο βρίσκονται επίσης η μεσαία τάξη, οι συνταξιούχοι, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και κοινωνικές ομάδες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες οικονομικές πιέσεις.

Η λογική πίσω από τον σχεδιασμό είναι διπλή. Η κυβέρνηση θέλει αφενός να ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα και αφετέρου να διατηρήσει τη δημοσιονομική σταθερότητα. Αυτό σημαίνει ότι οι όποιες παρεμβάσεις θα πρέπει να μπορούν να χρηματοδοτηθούν χωρίς να δημιουργείται νέα πίεση στα δημόσια οικονομικά.

Η ΔΕΘ, επομένως, δεν αναμένεται να λειτουργήσει απλώς ως μια πλατφόρμα ανακοίνωσης επιμέρους μέτρων. Θα αποτελέσει και ένα σημείο παρουσίασης της γενικότερης οικονομικής στρατηγικής της κυβέρνησης.

Στήριξη της μεσαίας τάξης και των ευάλωτων

Ένα από τα βασικά ζητήματα που θα κληθεί να αντιμετωπίσει το νέο οικονομικό πακέτο είναι η πίεση που εξακολουθούν να αισθάνονται πολλά νοικοκυριά.

Η αύξηση του κόστους ζωής τα προηγούμενα χρόνια έχει επηρεάσει διαφορετικά τις κοινωνικές ομάδες. Οι οικογένειες με παιδιά, οι συνταξιούχοι, οι εργαζόμενοι και οι ελεύθεροι επαγγελματίες αντιμετωπίζουν διαφορετικές υποχρεώσεις και επομένως δεν επηρεάζονται με τον ίδιο τρόπο από τις οικονομικές εξελίξεις.

Γι’ αυτό και η στόχευση των μέτρων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Ένα οριζόντιο μέτρο μπορεί να έχει διαφορετικό αποτέλεσμα ανάλογα με το εισόδημα και τις υποχρεώσεις κάθε νοικοκυριού.

Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό που έχει δημοσιοποιηθεί, ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί σε μόνιμες παρεμβάσεις και όχι αποκλειστικά σε προσωρινές ενισχύσεις.

Αυτό έχει σημασία και για τον οικογενειακό προγραμματισμό. Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις μπορούν να προσαρμόσουν καλύτερα τις αποφάσεις τους όταν γνωρίζουν ότι μια φορολογική ή ασφαλιστική αλλαγή έχει σταθερό χαρακτήρα και δεν αποτελεί μια έκτακτη παροχή περιορισμένης διάρκειας.

Στο προσκήνιο και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν ακόμη ένα κομμάτι του οικονομικού σχεδιασμού.

Για μια μικρή επιχείρηση, το συνολικό κόστος λειτουργίας δεν εξαρτάται μόνο από τη φορολογία. Επηρεάζεται από τις ασφαλιστικές εισφορές, το ενεργειακό κόστος, τα ενοίκια, τη χρηματοδότηση, το κόστος εργασίας και τη ζήτηση.

Αυτό σημαίνει ότι οι φορολογικές ελαφρύνσεις μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους λύση για κάθε πρόβλημα.

Η ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης συνδέεται επίσης με την πρόσβαση σε κεφάλαια, την ψηφιοποίηση, την παραγωγικότητα και την ικανότητά της να επενδύει.

Επομένως, το ενδιαφέρον για τις ανακοινώσεις της ΔΕΘ δεν αφορά μόνο το ύψος μιας πιθανής ελάφρυνσης. Εξίσου σημαντικό είναι το συνολικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα λειτουργήσουν οι επιχειρήσεις τα επόμενα χρόνια.

Επιταχύνεται η μείωση του δημόσιου χρέους

Παράλληλα με τις φορολογικές και κοινωνικές παρεμβάσεις, ιδιαίτερη σημασία έχει η πορεία του ελληνικού δημόσιου χρέους.

Η Ελλάδα έχει αυξήσει το ποσό των πρόωρων αποπληρωμών που σχεδιάζει για το 2026. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το ποσό αναμένεται να φτάσει περίπου τα 13 δισ. ευρώ, έναντι αρχικού σχεδιασμού περίπου 8,79 δισ. ευρώ.

Στο ποσό περιλαμβάνονται διαφορετικές κινήσεις, μεταξύ των οποίων αποπληρωμές δανείων και άλλες παρεμβάσεις στη διαχείριση του χρέους.

Η πρόωρη εξόφληση υποχρεώσεων μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία όταν συνδυάζεται με κατάλληλη διαχείριση των ταμειακών διαθεσίμων και των χρηματοδοτικών αναγκών του Δημοσίου. Παράλληλα, μπορεί να περιορίσει μελλοντικές επιβαρύνσεις και να βελτιώσει την εικόνα της χώρας απέναντι στους επενδυτές.

Η δημοσιονομική πολιτική, επομένως, δεν αφορά μόνο το τι δαπανά το κράτος σήμερα. Αφορά και το πόσο αποτελεσματικά διαχειρίζεται τις υποχρεώσεις που έχουν δημιουργηθεί στο παρελθόν.

Τι σημαίνει η πρόωρη αποπληρωμή για την οικονομία

Η ταχύτερη μείωση του χρέους αποτελεί ένα σημαντικό μήνυμα προς τις αγορές.

Όσο μειώνεται το βάρος του δημόσιου χρέους σε σχέση με την οικονομία, τόσο βελτιώνονται σταδιακά οι προοπτικές για τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στο σχετικό ρεπορτάζ, η αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ θα μπορούσε να υποχωρήσει κάτω από το 110% έως το 2031, δηλαδή νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό.

Φυσικά, η μείωση του χρέους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις πρόωρες αποπληρωμές. Παίζουν ρόλο η ανάπτυξη της οικονομίας, τα επιτόκια, τα πρωτογενή πλεονάσματα και η συνολική δημοσιονομική πολιτική.

Όταν όμως η οικονομία αναπτύσσεται και ταυτόχρονα μειώνεται το χρέος, δημιουργείται ένας συνδυασμός που μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη θέση μιας χώρας στις διεθνείς αγορές.

Οι αξιολογήσεις των διεθνών οίκων

Το δεύτερο σημαντικό σκέλος του τετραμήνου αφορά τις αξιολογήσεις της Ελλάδας από τους διεθνείς οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης.

Στις 23 Οκτωβρίου αναμένεται η αξιολόγηση από τη Standard & Poor’s, ενώ στις 6 Νοεμβρίου ακολουθεί η Fitch. Και οι δύο οίκοι κατατάσσουν την Ελλάδα στη βαθμίδα BBB, σύμφωνα με τα στοιχεία του ρεπορτάζ.

Οι αξιολογήσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή αποτυπώνουν την εκτίμηση των οίκων για την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας.

Στην αξιολόγηση δεν εξετάζεται ένας μόνο αριθμός. Οι οίκοι λαμβάνουν υπόψη τη δημοσιονομική κατάσταση, την πορεία του χρέους, την ανάπτυξη, το τραπεζικό σύστημα, τις θεσμικές εξελίξεις και τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει μια οικονομία.

Η πορεία του χρέους και οι πρόωρες αποπληρωμές μπορούν επομένως να λειτουργήσουν υποστηρικτικά, εφόσον συνοδεύονται από σταθερή οικονομική ανάπτυξη και συνεπή δημοσιονομική πολιτική.

Γιατί ενδιαφέρουν τόσο οι αναβαθμίσεις

Μια πιθανή αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας δεν είναι απλώς ένας συμβολικός τίτλος.

Η αξιολόγηση μιας χώρας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι διεθνείς επενδυτές αντιλαμβάνονται τον κίνδυνο. Όσο βελτιώνεται η αξιολόγηση, τόσο μπορεί να διευρύνεται η επενδυτική βάση που ενδιαφέρεται για τους τίτλους του συγκεκριμένου κράτους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια αναβάθμιση οδηγεί αυτόματα σε χαμηλότερο κόστος δανεισμού. Οι αγορές επηρεάζονται από πολλές παραμέτρους και η τιμολόγηση των ομολόγων μεταβάλλεται καθημερινά.

Ωστόσο, η σταθερή βελτίωση της πιστοληπτικής εικόνας αποτελεί σημαντικό στοιχείο για μια οικονομία που επιδιώκει να αφήσει πίσω της την περίοδο της μεγάλης δημοσιονομικής κρίσης.

Η σχέση ανάπτυξης και δημοσιονομικής σταθερότητας

Ένα από τα βασικά στοιχήματα της οικονομικής πολιτικής είναι να συνδυαστούν η ανάπτυξη και η δημοσιονομική πειθαρχία.

Η ανάπτυξη αυξάνει το μέγεθος της οικονομίας και μπορεί να βελτιώσει τα δημόσια έσοδα. Ταυτόχρονα, όμως, απαιτούνται επενδύσεις και πολιτικές που ενισχύουν την παραγωγικότητα.

Η δημοσιονομική σταθερότητα από την άλλη πλευρά περιορίζει την ανάγκη για υπερβολικό νέο δανεισμό.

Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένας κύκλος στον οποίο η οικονομική ανάπτυξη θα στηρίζει τα δημόσια οικονομικά και η βελτίωση των δημόσιων οικονομικών θα ενισχύει την εμπιστοσύνη και τις επενδύσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι συζητήσεις για τα πρωτογενή πλεονάσματα, τη μείωση της φοροδιαφυγής και την αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων.

Τι θα παρακολουθούν οι πολίτες

Για την καθημερινότητα των πολιτών, πάντως, οι αριθμοί του χρέους και οι αξιολογήσεις των οίκων αποκτούν πραγματική σημασία όταν μεταφράζονται σε συγκεκριμένες οικονομικές συνθήκες.

Το ενδιαφέρον θα στραφεί επομένως στις λεπτομέρειες των μέτρων που θα ανακοινωθούν στη ΔΕΘ: ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι, ποιο θα είναι το δημοσιονομικό κόστος, πότε θα εφαρμοστούν και αν θα έχουν μόνιμο χαρακτήρα.

Ιδιαίτερη προσοχή αναμένεται να δοθεί σε φορολογικές αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν το διαθέσιμο εισόδημα, αλλά και σε μέτρα που αφορούν τις επιχειρήσεις και την απασχόληση.

Η ποιότητα ενός οικονομικού μέτρου δεν κρίνεται μόνο από το ποσό που ανακοινώνεται. Κρίνεται και από το κατά πόσο αντιμετωπίζει μια πραγματική ανάγκη και αν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να δημιουργεί νέα προβλήματα στο μέλλον.

Ένα τετράμηνο με πολλές οικονομικές ημερομηνίες

Από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Νοέμβριο συγκεντρώνονται αρκετά κρίσιμα ορόσημα.

Αρχικά, η ΔΕΘ θα δώσει το πολιτικό και οικονομικό στίγμα για την επόμενη περίοδο. Στη συνέχεια, οι κινήσεις για την πρόωρη αποπληρωμή του χρέους θα αποτυπώσουν στην πράξη την πορεία της δημοσιονομικής διαχείρισης.

Τέλος, οι αξιολογήσεις της Standard & Poor’s και της Fitch θα προσφέρουν μια εξωτερική αποτίμηση της πορείας της ελληνικής οικονομίας.

Το γεγονός ότι όλα αυτά συμβαίνουν σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα καθιστά το φθινόπωρο ιδιαίτερα σημαντικό για την οικονομική πολιτική.

Το μεγάλο στοίχημα για την κυβέρνηση

Το βασικό στοίχημα είναι να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στη στήριξη της κοινωνίας και τη διατήρηση της δημοσιονομικής αξιοπιστίας.

Η κυβέρνηση θέλει να αξιοποιήσει τον δημοσιονομικό χώρο για να προχωρήσει σε ελαφρύνσεις, χωρίς όμως να διαταραχθεί η εικόνα της χώρας στις αγορές.

Ταυτόχρονα, η συνέχιση της μείωσης του χρέους αποτελεί βασική προτεραιότητα, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει έναν από τους υψηλότερους δείκτες χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρώπη, παρά τη σημαντική βελτίωση των τελευταίων ετών.

Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο να υπάρξουν μέτρα στήριξης σήμερα. Είναι να δημιουργηθεί ένα οικονομικό περιβάλλον που θα επιτρέπει αντίστοιχες παρεμβάσεις και στο μέλλον.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ελληνική οικονομία

Το επόμενο τετράμηνο αναμένεται να δώσει μια πιο καθαρή εικόνα για την κατεύθυνση της ελληνικής οικονομίας.

Η ΔΕΘ θα αποκαλύψει τις κυβερνητικές προτεραιότητες και το νέο πακέτο οικονομικών μέτρων. Οι πρόωρες αποπληρωμές θα συνεχίσουν να μειώνουν το δημόσιο χρέος, ενώ οι διεθνείς αξιολογήσεις θα αποτελέσουν έναν ακόμη δείκτη για το πώς αποτιμάται η πορεία της χώρας από τις αγορές.

Το ενδιαφέρον θα βρίσκεται επομένως όχι σε μία μεμονωμένη ανακοίνωση, αλλά στο πώς θα συνδεθούν όλες αυτές οι εξελίξεις.

Εάν η ανάπτυξη παραμείνει ισχυρή, τα δημόσια οικονομικά συνεχίσουν να βελτιώνονται και η αποκλιμάκωση του χρέους προχωρήσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η Ελλάδα θα μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω την οικονομική της αξιοπιστία.

Ταυτόχρονα, για την κοινωνία το κρίσιμο ερώτημα θα είναι κατά πόσο η βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών θα μεταφραστεί σε πραγματική ανακούφιση για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Το φθινόπωρο, λοιπόν, δεν θα είναι απλώς μια περίοδος νέων κυβερνητικών ανακοινώσεων. Θα αποτελέσει ένα σημαντικό σημείο αξιολόγησης για το κατά πόσο η ελληνική οικονομία μπορεί να συνεχίσει στον ίδιο δρόμο, συνδυάζοντας ανάπτυξη, δημοσιονομική σταθερότητα, μείωση χρέους και στήριξη της κοινωνίας.