Ακρίβεια: Νέα ανησυχία για τις τιμές – Γιατί το φθινόπωρο θεωρείται κρίσιμο για το «καλάθι» των νοικοκυριών

Η αποκλιμάκωση που καταγράφηκε το τελευταίο διάστημα στις τιμές αρκετών τροφίμων δημιουργεί μια πρώτη ανάσα για τους καταναλωτές, όμως η εικόνα στην αγορά παραμένει εύθραυστη. Η μεγάλη άνοδος του κόστους ενέργειας και ειδικά των καυσίμων δημιουργεί νέες πιέσεις σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, την ώρα που η κυβέρνηση και η αγορά επιχειρούν να διατηρήσουν τις τιμές σε χαμηλότερα επίπεδα μέσω μιας νέας «συμφωνίας κυρίων».

Το βασικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο εάν οι τιμές στα ράφια έχουν σταθεροποιηθεί, αλλά εάν αυτή η σταθερότητα μπορεί να διατηρηθεί τους επόμενους μήνες. Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι ο πληθωρισμός στα τρόφιμα στην Ελλάδα κινήθηκε σε αρνητικό έδαφος τον Ιούλιο. Ωστόσο, το κόστος μεταφοράς και παραγωγής παραμένει ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου, ιδιαίτερα εάν οι τιμές του πετρελαίου εξακολουθήσουν να βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα.

Η ακρίβεια δεν έχει εξαφανιστεί

Η υποχώρηση του ρυθμού αύξησης των τιμών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα προϊόντα έχουν επιστρέψει στα επίπεδα που βρίσκονταν πριν από την περίοδο των μεγάλων ανατιμήσεων.

Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά προκαλεί σύγχυση όταν δημοσιεύονται στοιχεία για τον πληθωρισμό. Όταν ο πληθωρισμός γίνεται αρνητικός σε μια κατηγορία, σημαίνει ότι οι τιμές σε σχέση με την αντίστοιχη προηγούμενη περίοδο παρουσιάζουν μείωση. Δεν σημαίνει όμως ότι το γενικό επίπεδο τιμών έχει επιστρέψει αυτομάτως στα επίπεδα που υπήρχαν αρκετά χρόνια νωρίτερα.

Για ένα νοικοκυριό, η διαφορά αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Εάν ένα προϊόν έχει αυξηθεί σημαντικά τα προηγούμενα χρόνια και στη συνέχεια μειωθεί κατά ένα μικρό ποσοστό, η τιμή του μπορεί να παραμένει αισθητά υψηλότερη από την αρχική.

Έτσι, παρά τη βελτίωση ορισμένων δεικτών, το κόστος του καθημερινού καλαθιού εξακολουθεί να αποτελεί βασικό ζήτημα για τις οικογένειες.

Τι οδήγησε στην αποκλιμάκωση των τροφίμων

Η βελτίωση των τελευταίων μηνών δεν οφείλεται σε έναν και μόνο παράγοντα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η υποχώρηση των τιμών σε προϊόντα που είχαν προηγουμένως καταγράψει μεγάλες αυξήσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το μοσχαρίσιο κρέας, ο καφές, η σοκολάτα και το κακάο. Η εξέλιξη στις συγκεκριμένες κατηγορίες επηρέασε ευρύτερα την εικόνα του πληθωρισμού τροφίμων.

Στην Ελλάδα προστέθηκαν και άλλες ευνοϊκές συνθήκες.

Το ελαιόλαδο, για παράδειγμα, σταμάτησε να κινείται με τους ιδιαίτερα υψηλούς ρυθμούς που είχαν παρατηρηθεί σε προηγούμενη περίοδο. Παράλληλα, η αυξημένη παραγωγή σε φρούτα και λαχανικά βοήθησε να περιοριστούν οι πιέσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.

Σημαντικό ρόλο φαίνεται να έπαιξαν επίσης οι μειώσεις που συνδέονται με τη συμφωνία ανάμεσα στην κυβέρνηση, τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ και τους προμηθευτές.

Οι παράγοντες αυτοί συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας πιο θετικής εικόνας κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Το πρόβλημα βρίσκεται στην εφοδιαστική αλυσίδα

Η μεγάλη άνοδος του πετρελαίου δημιουργεί, ωστόσο, μια νέα και σημαντική αβεβαιότητα.

Τα καύσιμα αποτελούν βασικό κόστος για τη μεταφορά των προϊόντων από τον παραγωγό μέχρι το κέντρο διανομής και τελικά το κατάστημα. Όσο αυξάνεται το κόστος των μεταφορών, τόσο δυσκολότερο γίνεται για μια επιχείρηση να διατηρήσει αμετάβλητη την τελική τιμή ενός προϊόντος.

Το ίδιο ισχύει και για την παραγωγή. Πολλά προϊόντα απαιτούν ενέργεια για την καλλιέργεια, την επεξεργασία, τη συσκευασία, την ψύξη και την αποθήκευσή τους.

Επομένως, μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας μπορεί να περάσει σταδιακά σε διαφορετικά στάδια της οικονομίας.

Αρχικά μπορεί να απορροφηθεί από παραγωγούς, μεταφορείς ή επιχειρήσεις. Εάν όμως η αύξηση του κόστους συνεχιστεί, η δυνατότητα απορρόφησης περιορίζεται και αυξάνεται η πιθανότητα να μετακυλιστεί μέρος της επιβάρυνσης στον τελικό καταναλωτή.

Το φθινόπωρο είναι το μεγάλο τεστ

Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο για την πορεία των τιμών.

Η αγορά αναμένει να φανεί εάν η αποκλιμάκωση που καταγράφηκε το καλοκαίρι μπορεί να συνεχιστεί ή εάν οι πιέσεις από τα καύσιμα θα οδηγήσουν σε νέες ανατιμήσεις.

Οι εκτιμήσεις που μεταφέρει το ρεπορτάζ του ΣΚΑΪ αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος να διατηρήσουν την ευνοϊκή εικόνα για τον πληθωρισμό τροφίμων. Το μεγάλο ερώτημα αφορά περισσότερο τους επόμενους μήνες, όταν οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διαχειριστούν το αυξημένο κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ο Οκτώβριος αναμένεται επομένως να είναι ένας μήνας με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους καταναλωτές, καθώς τότε θα φανεί εάν οι επιχειρήσεις μπορούν να συνεχίσουν να απορροφούν το κόστος ή εάν θα αρχίσουν να εμφανίζονται νέοι τιμοκατάλογοι.

Τι προβλέπει η νέα «συμφωνία κυρίων»

Στο μεταξύ, βρίσκεται σε εξέλιξη ο σχεδιασμός για έναν νέο γύρο της συμφωνίας μεταξύ κυβέρνησης, σούπερ μάρκετ και προμηθευτών.

Ο νέος γύρος αναμένεται να ξεκινήσει στις 31 Αυγούστου και να διαρκέσει τέσσερις μήνες, δηλαδή έως το τέλος του 2026.

Στο πρόγραμμα έχουν ήδη ενταχθεί περίπου 1.100 κωδικοί προϊόντων, τόσο επώνυμων όσο και ιδιωτικής ετικέτας. Οι κατηγορίες που περιλαμβάνονται είναι ιδιαίτερα ευρείες και αφορούν προϊόντα που χρησιμοποιούνται καθημερινά από τα νοικοκυριά.

Μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται:

• κρέας,
• γαλακτοκομικά,
• αυγά,
• ζυμαρικά,
• βρεφικές τροφές,
• καφές,
• απορρυπαντικά,
• σχολικά είδη.

Στη διαδικασία συμμετέχουν οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ και περισσότεροι από 60 προμηθευτές. Οι προσφορές που έχουν ενταχθεί στο πλαίσιο της συμφωνίας διαμορφώνονται κατά μέσο όρο κοντά στο 7%.

Γιατί η συμφωνία βρίσκεται μπροστά σε δύσκολη δοκιμασία

Το μοντέλο της συμφωνίας έχει ένα βασικό πλεονέκτημα: μπορεί να προσφέρει σχετικά γρήγορη ανακούφιση σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων.

Ταυτόχρονα όμως έχει και ένα όριο. Δεν μπορεί να απομονώσει την αγορά από τις διεθνείς εξελίξεις.

Εάν το πετρέλαιο συνεχίσει να αυξάνεται, οι μεταφορικές επιχειρήσεις θα αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος. Το ίδιο μπορεί να συμβεί σε παραγωγούς και βιομηχανίες που χρησιμοποιούν ενέργεια σε μεγάλο βαθμό.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η διατήρηση χαμηλών τιμών για μεγάλο χρονικό διάστημα γίνεται πιο δύσκολη.

Η πραγματική δοκιμασία, επομένως, δεν θα είναι μόνο η συμφωνία ως πολιτική πρωτοβουλία. Θα είναι η αντοχή ολόκληρης της αλυσίδας παραγωγής και διανομής.

Η καλή αγροτική παραγωγή λειτουργεί ως «ανάχωμα»

Υπάρχει, πάντως, ένας παράγοντας που μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος των καταναλωτών.

Η φετινή αγροτική παραγωγή χαρακτηρίζεται καλή, χωρίς μεγάλες ζημιές από χαλάζι ή άλλες εξωγενείς συνθήκες, σύμφωνα με τις πληροφορίες του ρεπορτάζ. Μια ικανοποιητική σοδειά μπορεί να αυξήσει τη διαθέσιμη ποσότητα ορισμένων προϊόντων και να περιορίσει τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές.

Η σχέση ανάμεσα στην παραγωγή και στις τιμές είναι ιδιαίτερα σημαντική στα νωπά προϊόντα.

Όταν υπάρχει επάρκεια, οι τιμές μπορούν ευκολότερα να διατηρηθούν σε χαμηλότερα επίπεδα. Αντίθετα, μια κακή σοδειά λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων μπορεί να προκαλέσει περιορισμό της προσφοράς και να οδηγήσει σε αυξήσεις.

Γι’ αυτό και οι καιρικές συνθήκες αποτελούν πλέον έναν παράγοντα που παρακολουθούν στενά τόσο οι παραγωγοί όσο και οι επιχειρήσεις του λιανεμπορίου.

Το «καλάθι» του νοικοκυριού παραμένει στο επίκεντρο

Για τον μέσο καταναλωτή, οι αριθμοί του πληθωρισμού έχουν σημασία, αλλά η καθημερινή εμπειρία στην αγορά είναι αυτή που τελικά καθορίζει την αίσθηση της ακρίβειας.

Μια οικογένεια δεν αγοράζει έναν στατιστικό δείκτη. Αγοράζει τρόφιμα, προϊόντα καθαρισμού, είδη προσωπικής φροντίδας και άλλα αγαθά που χρειάζεται κάθε εβδομάδα.

Γι’ αυτό και ακόμη και μια μικρή μεταβολή σε βασικά προϊόντα μπορεί να έχει μεγαλύτερη επίδραση στον οικογενειακό προϋπολογισμό από ό,τι υποδηλώνει ο συνολικός δείκτης.

Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι τιμές προϊόντων που αγοράζονται συχνά. Ο καφές, το γάλα, τα αυγά, το ψωμί, τα ζυμαρικά και τα είδη καθαρισμού αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Όταν οι καταναλωτές βλέπουν επαναλαμβανόμενα υψηλές τιμές σε τέτοιες κατηγορίες, η αίσθηση της ακρίβειας παραμένει έντονη ακόμη και όταν ο συνολικός πληθωρισμός έχει υποχωρήσει.

Τι θα κρίνει τις τιμές τους επόμενους μήνες

Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που θα καθορίσουν την πορεία της αγοράς μέχρι το τέλος της χρονιάς.

Πρώτος είναι η τιμή της ενέργειας και ιδιαίτερα του πετρελαίου. Δεύτερος είναι η πορεία της αγροτικής παραγωγής και η διαθεσιμότητα των προϊόντων. Τρίτος είναι η δυνατότητα των επιχειρήσεων να απορροφούν μέρος των αυξήσεων χωρίς να μεταφέρουν όλο το κόστος στον καταναλωτή.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο θα έχει ο ανταγωνισμός μεταξύ των σούπερ μάρκετ.

Σε μια αγορά με έντονο ανταγωνισμό, οι επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερο κίνητρο να διατηρούν ανταγωνιστικές τιμές. Αντίθετα, όταν τα περιθώρια μειώνονται και το κόστος αυξάνεται, η πίεση για ανατιμήσεις γίνεται μεγαλύτερη.

Η συμπεριφορά των καταναλωτών θα είναι επίσης καθοριστική. Οι αγοραστές συγκρίνουν πλέον περισσότερο τις τιμές, αναζητούν προσφορές και στρέφονται συχνότερα σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας όταν αυτά προσφέρουν χαμηλότερο κόστος.

Δεν σημαίνει ότι έρχεται νέα έκρηξη τιμών

Παρά τις ανησυχίες, χρειάζεται προσοχή ώστε οι εξελίξεις να μην ερμηνεύονται ως βεβαιότητα για μια νέα μεγάλη έκρηξη τιμών.

Το ενδεχόμενο νέων ανατιμήσεων αποτελεί σενάριο που συνδέεται κυρίως με τη συνέχιση των πιέσεων στο κόστος ενέργειας και μεταφοράς.

Υπάρχουν ταυτόχρονα παράγοντες που λειτουργούν αντίστροφα: η καλή παραγωγή, η αποκλιμάκωση σε ορισμένες κατηγορίες προϊόντων, ο ανταγωνισμός και η νέα συμφωνία με τις επιχειρήσεις.

Το τελικό αποτέλεσμα θα προκύψει από την ισορροπία όλων αυτών των δυνάμεων.

Τι σημαίνει αυτό για τους καταναλωτές

Για τα νοικοκυριά, η βασική ανάγκη είναι η προβλεψιμότητα.

Μετά από αρκετά χρόνια έντονων ανατιμήσεων, οι οικογένειες χρειάζονται ένα περιβάλλον στο οποίο μπορούν να υπολογίσουν με μεγαλύτερη ασφάλεια τα μηνιαία τους έξοδα.

Η διατήρηση των τιμών σταθερών για μερικούς μήνες μπορεί να προσφέρει σημαντική ανακούφιση, ακόμη και αν το γενικό επίπεδο τιμών παραμένει υψηλό.

Αντίθετα, μια νέα σειρά διαδοχικών ανατιμήσεων θα μπορούσε να επαναφέρει την πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, ειδικά σε όσους διαθέτουν περιορισμένο εισόδημα.

Γι’ αυτό το φθινόπωρο αναμένεται να αποτελέσει κρίσιμο σημείο για την αγορά.

Το μεγάλο στοίχημα μέχρι το τέλος του 2026

Η νέα «συμφωνία κυρίων» έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρήσει χαμηλότερες τιμές σε ένα μεγάλο σύνολο βασικών προϊόντων μέχρι το τέλος της χρονιάς. Η συμμετοχή μεγάλων αλυσίδων και δεκάδων προμηθευτών δημιουργεί ένα σημαντικό δίκτυο παρεμβάσεων, όμως η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες που θα επικρατήσουν στην αγορά.

Εάν το ενεργειακό κόστος σταθεροποιηθεί και η παραγωγή παραμείνει σε καλά επίπεδα, υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να συνεχιστεί η σημερινή εικόνα.

Εάν όμως οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν υψηλές ή αυξηθούν περαιτέρω, η πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα μπορεί να γίνει εντονότερη.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει επομένως εάν η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού τροφίμων αποτελεί μια σταθερή τάση ή μια προσωρινή ανάσα.

Για τους καταναλωτές, το ζητούμενο είναι απλό: να μην επιστρέψουν οι μεγάλες ανατιμήσεις στα βασικά προϊόντα. Για την αγορά, όμως, η εξίσωση είναι πολύ πιο σύνθετη, καθώς πρέπει να συνδυαστούν οι διεθνείς τιμές ενέργειας, το κόστος μεταφορών, η παραγωγή, ο ανταγωνισμός και οι εμπορικές συμφωνίες.

Το φθινόπωρο θα δώσει τις πρώτες σαφείς απαντήσεις.